سایر

صنایع دستی ایران

به مناسبت ۲۱ خرداد، روز جهانی صنایع دستی صنایع دستی شاخص‌ترین صنایع دستی ایران که در جهان شناخته شده هستند، بپردازیم.

هویت هر کشوری را می‌توان در تاریخ، فرهنگ و تمدن آن یافت. این هویت بخشی از اتفاقات و ماجراهایی است که یک ملت از سرگذرانده تا به امروز خود برسد. صنایع دستی و آثار باستانی هر کشور نیز می تواند تا حدودی آینه گذشته آن کشور باشد.

ایران با فرهنگی غنی، تمدنی فاخر و تاریخی کهن از پایه‌گذاران تمدن فرهنگی و تاریخی در تمام جهان است. هنر ایران و ایرانی در طی تمام این اعصار و ادوار، جلوه‌ای از همه آن چیزی است که ما ایرانیان به آن می‌بالیم.

شاید شاخص‌ترین هنر ما که دائما از آن حرف زده می‌شود، معماری باشد. مساجد، کاخ‌ها، مقبره‌ها و حتی کلیساهای زیادی در ایران هستند که دیدن آن هر بیننده‌ای را میخکوب می‌کند.

اگر شما هم طرفدار معماری ایرانی هستید، مطالعه مقاله زیر، آشنایی و بازدید از اصفهان که پر از آثار دیدنی و صنایع دستی متنوع است، می‌تواند برایتان جالب باشد:

اصفهان نصف جهان

صنایع دستی چیست؟

صنایع دستی را می‌توان در کل استفاده از هنر دست افراد برای تولید یک صنعت هنری به وسیله ابزارهای اولیه و مواد خام بومی دانست. صنایع دستی هر منطقه تفاوت زیادی با اجناس مشابهی دارند که در مقیاس بالا و در کارخانه‌ها تولید می‌شوند. هنرهایی که با دست و با دقت و ظرافت خلق می‌شوند، آینه‌ای از فرهنگ، هنر، عقاید، تفکرات و قدمت فرهنگی منطقه، قوم و ملیت خود هستند.

ایران سرزمینی با تنوع قومیتی و فرهنگی بالا است. همین تنوع باعث به وجود آمدن آثار هنری متنوع و فاخری در جای جای ایران شده است. آثار و صنایع دستی که هر کدام جلوه‌ای از یک قوم و یک فرهنگ خاص با ملیتی یکسان هستند و اتحاد واحدی از تفاوت‌‌ها را تشکیل می دهند. در ایران صنایع دستی در ۳۰۰۰ گونه مختلف هنری به ثبت رسیده‌اند.

خرید و فروش صنایع دستی هیچ وقت و در هیچ قومیت یا ملیتی تنها به دید خرید و فروش کالا انجام نمی‌شود. مردم به این کار به چشم تبادل فرهنگی نگاه می‌کنند. نگاهی که بسیار ارزشمند است و نشان از فرهنگ بالای مخاطبین این آثار هنری دارد.

ویژگی‌های صنایع دستی

برای اینکه بتوانیم اثری را یکی از بیشمار انواع صنایع دستی دانست، باید ویژگی‌های خاصی در آن اثر موجود باشد. این ویژگی‌ها عبارتند از:

  • انجام همه یا قسمتي از مراحل اساسي توليد توسط دست، ابزار و وسايل دستی
  • حضور موثر و خلاق افراد در توليد و شكل بخشيدن به آثار هنری و امكان ايجاد تنوع و تفاوت هنگام پياده‌سازی طرح
  • استفاده از مواد اولیه بومی
  • پیاده‌سازی اصول فرهنگی و ایجاد طرح‌های فرهنگی بومی و ملی
  • قابلیت گسترش بسترهای تولیدی در مناطق بومی مشابه

صنایع دستی برتر ایران

بعضی از صنایع دستی زیبا و ارزشمند ایران، علاوه بر اینکه در میان علاقه‌مندان داخلی شناخته شده و محبوب است، طرفداران بین المللی زیادی نیز دارند. به نحوی که ممکن است آن‌ها را در خانه‌ای ببینیم که با ایران یا هیچ ایرانی در رابطه نبوده‌اند. در ادامه به مهم‌ترین و مشهورترین صنایع دستی ایران خواهیم پرداخت:

فرش‌های دستباف ایرانی

فرش دستباف ایران محصول برجسته‌ای در میان صنایع دستی ایران است.
فرش دستباف ایران محصول برجسته‌ای در میان صنایع دستی ایران است.

هر کشور، هر چه هم که محصولات متنوعی داشته باشد، باز هم با یک محصول واحد شناخته و معروف می‌شود. فرش دستباف ایران نیز همان محصول برجسته در میان صنایع دستی ایران است. بافت فرش‌های دستباف از سده ۱۷ در ایران شکوفا شد و تا به امروز توانسته جایگاه والای خود در ایران و جهان را حفظ کند.

حدس اینکه فرش دستباف مقام اول در میان صنایع دستی ایران را به خود اختصاص می‌دهد اصلا سخت نیست. در بسیاری از فیلم‌های خارجی دیده‌ایم که در خانه‌های لوکس، وقتی می‌خواهند از وسایل خانه تعریف کنند، به فرش ایرانی آن اشاره می‌کنند.

بافت و طراحی فرش و گلیم‌های ایرانی از دیرباز میان ایرانیان رواج داشته است. این محصولات با کیفیت و زیبا علاوه بر خانه‌های ایرانی توانسته‌اند در خانه‌های سراسر جهان، راه بیابند. فرش ایرانی توانسته در بازار بین‌المللی به عنوان با کیفیت‌ترین محصول در میان هم ردیف‌های خود خوش بدرخشد.

ظروف مسی و شیشه‌ای

تولید و شکل دهی به ظروف شیشه‌ای یکی از قدیمی‌ترین تکنولوژی‌هایی است که ما ایرانیان به آن دست یافته‌‌ایم.
تولید و شکل دهی به ظروف شیشه‌ای یکی از قدیمی‌ترین تکنولوژی‌هایی است که ما ایرانیان به آن دست یافته‌‌ایم.

تولید و شکل دهی به ظروف شیشه‌ای یکی از قدیمی‌ترین تکنولوژی‌هایی است که ما ایرانیان به آن دست یافته‌‌ایم. طراحی و ساخت ظروف خاص، از همان فعالیت‌هایی است که ما ایرانیان از قدیم در آن موفق بوده‌ایم.

شیشه‌گری که خود علمی کهن است، از ابتدایی‌ترین دستاوردهای بشر به شمار می‌رود و در عین حال ایرانیان از پیشروان این علم بوده‌اند. دوران اوج ایران در صنعت شیشه‌گری به سلجوقیان برمی‌گردد. در این دوره ایرانیان با شکل‌دهی و ایجاد نقوش و طرح‌های خاص و برجسته روی شیشه، به پیشرفت علم شیشه‌گری کمک کردند.

ایران در مسگری و کار با فلزات نیز مشابه شیشه‌گری، از پیشروان است. مس که خواص زیادی همچون میکروب زدایی از غذا، قدرت تحمل دمای زیاد،‌ پخش یکنواخت حرارت و … از گذشته‌های دور مورد توجه مردم جهان بوده و همین دلایل علت توسعه این علم در ایران و جهان است.

احتمالا اینکه پخت غذا در ظرف مسی، فواید زیادی دارد را زیاد شنیده اید. اما آیا واقعا اینطور است؟ آیا ظرف مسی برای تهیه هر نوع غذایی مناسب هستند؟ برای یافتن پاسخ این سوالات و کسب اطلاعات بیشتر در مورد این ظروف با ما همراه باشید.

پخت غذا در ظرف مسی

سرامیک و سفال

سفال و سفالگری، افزونه‌ای بود که به روی هنر ساخت ظروف گلی اضافه شد.
سفال و سفالگری، افزونه‌ای بود که به روی هنر ساخت ظروف گلی اضافه شد.

ایران سهم قابل توجهی از صنعت سرامیک و سفال را در دست گرفته‌است. سفال و سرامیک که از کهن‌ترین صنایع دستی ایران هستند در آثار تاریخی و فرهنگی مختلف و بسیاری دیده می‌شود. سفال و سفالگری، افزونه‌ای بود که به روی هنر ساخت ظروف گلی اضافه شد. این علم با قدمتی ۱۰ هزار ساله را می توان پیشرفته ترین و کارآمدترین علم دوران خود دانست.

قدیمی‌ترین کارگاه سفالگری، در شهر شوش قرار دارد

شهر باستانی شوش یکی از قدیمی ترین مراکز تمدن و یکی از مشهورترین شهرهای جهان بوده است. این شهر که از حدود ۴۲۰۰ سال قبل از میلاد ساخته شده است،‌ قدیمی‌ترین پایتخت ایران نام دارد. اگر قصد بازدید از شهر شوش را دارید، حتما مقاله زیر را مطالعه کنید:

شوش قدیمی ترین پایتخت ایران

معرق و مینا کاری

در میناکاری قصد دارند با رنگ‌های لعاب‌دار مخصوصی که در حرارت بسیار زیاد پخته و ثابت می‌شوند، فلزاتی مثل طلا، نقره، مس یا سفال را تزیین و نقاشی کنند.
در میناکاری قصد دارند با رنگ‌های لعاب‌دار مخصوصی که در حرارت بسیار زیاد پخته و ثابت می‌شوند، فلزاتی مثل طلا، نقره، مس یا سفال را تزیین و نقاشی کنند.

افراد زیادی ایران را با رنگ آبی سیر ظروف مینا یا معرق کاری‌های ظریف می‌شناسند. هر دو این‌ها از صنایع دستی ظریف هستند. صنایع دستی که ساخت آن‌ها ب صبر و حوصله زیاد سازنده بستگی دارد.

معرق کاری‌هایی که از دوران سلجوقیه در قرن ۶ام به جای مانده‌اند، به خوبی ظرافت‌های موجود در این هنر را نشان می‌دهد. این هنر و مهارت در قرن ۸ام به اوج خود می‌رسد. در این دوره شاهد خارق العاده‌ترین معرق‌ها توسط هنرمندان توانمند ایرانی هستیم.

مینا کاری یا میناگری نیز هنری با حدود ۵ هزار سال سابقه است و درمیان کهن‌ترین صنایع دستی قرار می‌گیرد. در میناکاری قصد دارند با رنگ‌های لعاب‌دار مخصوصی که در حرارت بسیار زیاد پخته و ثابت می‌شوند، فلزاتی مثل طلا، نقره، مس یا سفال را تزیین و نقاشی کنند.

مینا کاری تلفیقی از خاک و آتش است که با هنر نقاشی مردمان هنرمند ایران درمی‌آمیزد وباعث خلق نقش‌های زیبا می‌شود. این هنر که امروزه روی مس انجام می‌شود، می‌تواند روی سفال، طلا یا نقره هم پیاده شود.

اگر به اصفهان سفر کرده‌اید و قصد خرید ظروف مینا کاری دارید، بازار قیصریه در میدان نقش جهان بهترین جا است. برای کسب اطلاعات بیشتر، به لینک زیر مراجعه کنید:

گشتی در میدان نقش جهان اصفهان

سرمه دوزی

سرمه دوزی از اولین صنایع دستی ما در زمینه تزیین پارچه است.
سرمه دوزی از اولین صنایع دستی ما در زمینه تزیین پارچه است.

سرمه دوزی از اولین صنایع دستی ما در زمینه تزیین پارچه است. قدمت این هنر در ایران به دوره اشکانیان برمی‌گردد. محبوبیت و مقبولیت این هنر در میان مردم تا جایی پیش رفت که در دوره تیموریان، پرده‌های تزئینی خانه کعبه را با سرمه دوزی آراسته بودند. همین موضوع جلوه و نقش و نگارهای فراوانی به آن بخشیده بود.

سرمه به طور معمول از فلزات گرانبها و براق مانند طلا و نقره ساخته می‌شود. البته در عصر حاضر برای تهیه محصولات صنایع دستی با قیمت منطقی‌تر و کمتر و عام‌تر کردن مخاطبین سرمه دوزی، از فلزات ارزان‌تری استفاده می‌کنند.

مشاهده بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا